X
تبلیغات
کالج کارآفرینی تیوان

شهرستان دامغان دارای زبان فارسی است و فاقد لهجه خاصی می باشد. هر چند مردمان این منطقه نیز مانند سایر شهرها و مناطق ایران گویش های خاص خود را داشته و در صحبت های عامیانه از کلماتی که منحصر به این منطقه هست استفاده می کنند و بدیهی است از لهجه و گویش شهر های مجاور نیز تاثیراتی گرفته اند.بر این اساس گویش در مناطق مختلف دامغان یکسان نیست و روستاهای شمالی دامغان تحت تاثیر زبان مازندرانی بوده و مناطق جنوبی تحت تاثیر گویش شهر های جنوبی و روستاهای شرقی دامغان نیز تحت تاثیرگویش شاهرودی و مشهدی می باشند

لازم به ذکر است روستای امروان بدلیل داشتن مهاجرین و ساکنین زیادی در شهر های تهران و مازندران از این دو شهر تاثیر بیشتری گرفته است.

عمده خصوصیت لهجه دامغان و بالتبع لهجه امروان در نحوه ادای کلمات و تغییرات اندکی است که در آن ایجاد میکنندو به آخر تعدادی از کلمات نیز واو اشباع شده اضافه مینمایند.

بعنوان مثال:

خوردَم    خُوردُم                      شنیدَم   شنیدُم                خَریدَم    خریدُم

گفتَم  گفتُم                             بریدَم   بریدُم                   داشتَم    داشتُم      

آمَدَم    آمِدُم                            بَستَم     بِستُم

در گروهی دیگر شکل آن اندک تفاوتی می کند که قاعده خاصی ندارد:

چیدَم    چیندُم                         ایستادَم    اِستادُم                

 و در برخی موارد در اسامی نیز تغییراتی داده می شود:    

شکم   شُکُم                         روغن  روغان

جالب اینکه در گذشته ما به بچه های روستای عبدالله آباد میگفتیم:

عبدالله آبادی ها هوو      به آب میگن اوو    به خواب میگن خوو     به گاو میگن گوو

و همین شعر رو بچه های روستای عبدالله آباد برای ما میخواندند که: 

عمروانی ها  هوو         به آب میگن اوو    به خواب میگن خوو     به گاو میگن گوو

و نکته در اینجاست که هر دو گروه درست میگفتند.

 هر چند در حال حاضر نسل جوان و تحصیلکرده کمتر از گویش و کلمات قدیم بهره میبرند اما ذیلا بخشی از کلمات خاص مورد استفاده در امروان همراه با معانی- یا به تعبییری فرهنگ لغات روستای امروان – را جهت بهره مندی عزیزان ارائه مینماییم.

لازم به ذکر است این کلمات در خیلی از روستاهای شهرستان دامغان با همین معانی و گاه با تغییراتی اندک استفاده میشود وصرفا اختصاص به روستای عمروان ندارد.

ضمنا خواهشمندیم در تکمیل فرهنگ لغت زیر ما را یاری کنید.


ارادتمند –مدیر فعلی وبلاگ


آلنگور:صمغ درخت (بادام)

آمخته:معتاد ، عادت کرده

اَخم و تَخم =ترشرویی

اشکیل:تقلب در بازی

اِشکِنِک =مجازات

اَمشُو =امشب

اوسار =افسار

اشنُفِه = عطسه

اِشکول = تقلب در بازی

اَلو = شعله ور شدن – گر گرفتن

اُو = آب

اَمرُو = امروز

آب لَمبو = رسیده – آبکی

اسِلُو = میوه درخت نارون

آجن = سد و بندی کوچک که آبیاری را تنظیم کند.

آرد بریانو = با آرد و شیره انگور می پزند

آسانّو = قصه – افسانه

آشمال = چاپلوس

آفتُو = آفتاب خورشید

آقِرُو = رسوب آب سماور

باربِند= طویله تابستانی

بالشم = بالش

بالِش مار =نوعی سوسک سیاه و درشت.

بَرزِخ = ناراحت

بِرین کردن = تراشیدن پشم یا موی حیوان اهلی

بَل بَل زدن = درخشیدن

بَلُفت =سگ پیر از کار افتاده

بَلم = علف هرزه

 بُنُو = گلوله نخ

بُنین = قسمتی از حلقه در که زنجیر در آن قرار می گیرد

پاتووه = ساق بند، شال، پارچه پشمی که زمستان به ساق پیچند

پاکوُلو = روی دوش گرفتن کسی

پُختو= فاخته

پَنجه کِشو : نوعی فتیر که با دست درست می کنند

پِی کَلِّگی : پشت گردن کسی زدن

پَرچینو : ته مانده محصول زمین را جمع کردن

پَرپَرو : پروانه

پییو:مظهر قنات

تِلو : خار

تلیسه:گوساله ماده

تول : گل آلود

تَنگُل : دوک نخ ریسی

تَنگله : پسر کوچکی که کمک پدرش باشد.

تُنگُلو : تنگ آب،کوزه

تَک وَتوش : حرکت و جستجو

تُغُلی : گوسفند ماده جوان که باکره است

دورَقانو : قرقره

تو وتَغِلو : دچار سرگیجه شدن و دور خود چرخیدن

تِشی : نوعی جوجه تیغی بزرگ که به جالیز هندوانه وخربزه آسیب می رساند.

کارتِنو : عنکبوت

تُتُم : منقار

تَق : بوته هندوانه ، خیار، کدو، خربزه

تُک : دهان

تَموس : کپک

تابیر : جای آفتاب گیر (متضاد نسام)

تیلّو : سفال شکسته

جُل : پارچه کهنه و تکه

جِزقاله : چربی و دنبه گوسفند که آنرا داغ کنند و پس از خنک شدن در پختن نوعی فتیر استفاده کنند.

جَنگ جَنگو : استخوان مفصل گوسفند

جَنِگرِه : جنگی

جزو:نوعی جیر جیرک وحشی که تابستان در صحرا وجود دارد

جُوازِن : قطعه چوبی که وسط آن را گود کرده بصورت هاون چیزی در آن می کوبند

جول : گود ، عمیق

جوج کردن : گوژ کردن پشت، خمیده شدن و توی خود رفتن

چُغا : تن پوش از نمد

چِرز : نوعی پیچک که در باغهای انگور به صورت انگل دور بوته ها می پیچد و مواد غذایی آنها را می دزدد.

چَغِر : چسبناک

چوکولیدَن : زیر و رو کردن ، استعاره ای برای کنجکاوی کردن

چفت : اصطبل گوسفندان در صحرا

چاقولو : گنجشک

چُسِنو : نوعی حشره باغی سبز رنگ بدبو

چِفت : محکم ، چِفت کردن: محکم کردن

چِکانِه : گوسفندانی که صاحبان آن اهالی ده هستند و چوپانش مزدور اهالی است

چِشتِه خوردن : بر اثر سابقه طمع کردن

چُک چُک : نجوا کردن ، در گوشی صحبت کردن

چَک : قرعه کشی قطعات زمین کشاورزی بین زارعین

چِکِل : کوه ، چیز محکم و با دوام

چَکِّه : کف زدن

چَم : راه وروش ، خلق و خوی (چَمِش دست منه : با خلق و خویَش آشنایی دارم و می توانم رامش کنم.)

چُندِلو : روی دو پا نشستن

چوو : شایعه (چوو انداختن : شایعه پراکنی کردن)

چو : چوب

چینه : دانه مرغ و کلافهای دیوار گلی

خِلامِه : بره های گوسفند

خُل : نوعی علف باغی

خِرخِرِه : گلو

خوش خوشان : وقت شادی و موفقیت

خِلاشِه : ریزه های چوبکه روی آب حرکت می کند و آب آنرا می آورد

خانابدان : خانه آبادان (نوعی تشکر)

دُغ زدن : سوراخ کردن خمیر کلوچه با چنگال

دَمی : دمپخت

دال : پستان گاو و گوسفند

درقانو : گردونک ، فرفره

دَق : کچل ، بی مو

دُروشُم : داغی که با آهن بر روی گوسفندان و سایر حیوانات می گذارند

دینو : نوعی خار و بوته صحرایی که برای کرم ابریشم می گذارند تا روی آن پیله بتند

دِرّ دیوانه : دیوانه زنجیری

دَهَن دره : خمیازه

دولخ کردن : گرد و خاک راه انداختن

دُقُولو : قلقلک

دائول : مترسک

دست لاف : قرض کوتاه مدت (با یک دست از کسی قرض گرفتن و با دست دیگر پس دادن) ، عیدی گرفتن

لغِلو : بچه قورباغه

راشو:راست شو(بلند شو)

رُخ : شاخه جوان و نورس درخت

روشِه : اولین شیر گاو ، آغوز

رَجِه : طناب برای آویزان کردن رخت شسته شده

رِندو : ته دیگ ، برنج ته دیگ

ریک ریک: خنده ، پوزخند

زک وَزا : زایش

زِنِگلاچو : زرد آل کال ـ چاقاله

زور : کود گاو یا گوسفند، کود حیوانی

سوچّو : قره قروت ، دوغ جوشیده شده

سیروُ : نوعی نان با سبزی

سارُق : بقچه

سقلمه:مشت به پهلو کسی زدن

سَه : ساختمان گلی و گنبدی دراز برای اصطبل یا کاهدان

سَلمو : نوعی سبزی صحرائی و باغی

سِهِه : ماسه

سندلان:آدم بی قواره

سو : تبار و نژاد (به معنی روشنایی)

شِفتِ شور : ساده و دست و پا چلفتی

شیشِک : گوسفند نر جوان

شَواش : شاه باش (مراسمی در عروسی)

شَخی : زمین لم یزرع و سله بسته

شییو : کنه مرغ

شین شینو : سوسک قرمز رنگ داخل حمام و خانه


غیاق : نوعی گیاه شبیه خزه

غُمبرو : قمری

غُمبلِک: قارچ

غَسِر : حیوان نازا

غُرتِلِه: برآمدگی روی بدن، باد کردن

فِش زدن : آب بینی را با فشار به بیرون پرت کردن

کالِکو : خربزه کال

کَل : بز نر

کاچِّه : پر حرف

کُماچ غَلیف : نوعی فتیر

کلّه کِنو :حیوان وحشی کوچکی که سر مرغ ها را می کند و آنها را خفه می کند

کَت : گل خشک شده، کلوخ

کت کسن:نوعی سوسک سیاه

کَشِه : گودی وسط دو بام خشقی و گنبدی

کُل : لنگ

کل پوست : سوسمار

کَلِندان : شاه دانه

کَلّه کِشو : دزدیده سرک کشیدن

کور کَکُو : خفاش

کِشِن کردن : صاف و هموار کردن

تول : آب گل آلود

گِرد الِه : دایره

گیان : پستان حیوان

گُندو : خمیر گردجهت پخت نان

گُردو : کلیه حیوان یا انسان

گَر : کچل

گمبل:جفتک زدن حیوانات

گوش گِزو : نوعی حشره تابستانی به اندازه خرخاکی

گِرسا : گیرنده ، واگیر ، مسری

گو به گو : دومرد که با خواهر یکدیگر ازدواج کنند

گوز گولو:پشگل شتر

لو : آغل گوسفندان که در زیر زمین ساخته می شود

لاق : ترک خوردن زمین خشک - سوراخ

لَخِه : آدم پست و با لباس پاره و ژنده

لیتو : بچه گنجشک که هنوز پر در نیاورده

لُپاندَن : لقمه بزرگ در دهان گذاشتن

لپاسان:پهن و بی غواره-در مورد لباس استفاده میشود

لاخِه : شاخه

لَغِه : لگد

گَنِس : خسیس

مُلّا لولو : پرستو

ُمل : بند- بند انگشت

مُس مُس کردن : معطل کردن

مُغو : نوعی سبزی باغی که با آن غذا می پزند

ماچ : سگ ماده

نِسام : سایه

ناشور و نامال : کثیف

ناتِرینگ : ضربه با انگشت

وارِشو : مایه خمیر ، خمیری که پف کرده

واشلو : علف درو ، داس

والو : زگیل

وِسنی : هوو

همامو : نوعی حشره کوچک مورچه خوار که توی خاک رس گودالی ایجاد می کند تا مورچه داخل آن بیفتد



نظرات (4)
دوشنبه 14 بهمن‌ماه سال 1392 ساعت 12:38 ب.ظ
لپاسان هم به فرهنگ لغت اضافه کن فکرکنم به معنی لباس گشاد باشه مادرم زیاد بکار میبره البته مادرم فیروزابادیه شاید فیروزابادیا بگن ممکن امروانیا بگن بگ
امتیاز: 1 0
پاسخ:
سلام
ممنونم
اجازه بدید بررسی شود در صورت تایید به فرهنگ لغات اضافه خواهد شد.
ارادتمند.مدیر فعلی وبلاگ

با سلام مجدد
لپاسان به معنای پهن و بی قواره یا همان لباس گشاد می باشد.
ضمن تشکر مجدد کلمه مذکور به فرهنگ لغات اضافه گردید
با احترام- مدیر فعلی وبلا گ
دوشنبه 12 اسفند‌ماه سال 1392 ساعت 11:26 ق.ظ
باسلام به مدیر مودب فعلی وبلاگ
واقعا ممنونم از این کار شما
خیلی برام این لغات جالب بود
و من رو با فرهنگ و زبان پدر و پدر بزرگم بیشتر آشنا کردی
مرسی
از ادب نوشتاری شما هم سپاسگذارم
مهران
امتیاز: 2 0
پاسخ:
با سلام
از اظهار لطف و محبت جنابعالی سپاسگذارم
ارادتمند- مدیر فعلی وبلاگ
پنج‌شنبه 29 اسفند‌ماه سال 1392 ساعت 01:27 ق.ظ
سلام کلمه راشو رااضافه کنید که به معنی راست شو و بلند شو میباشد .ممنونم.
امتیاز: 2 0
پاسخ:
با سلام
ضمن تشکر کلمه مذکور به فرهنگ لغات اضافه شد.
ارادتمند-مدیر فعلی وبلاگ
جمعه 5 اردیبهشت‌ماه سال 1393 ساعت 02:26 ب.ظ
با سلام کلمه کون خیزو را اضافه کنید که به معنی خشوندن کون به زمین است
امتیاز: 1 2
پاسخ:
با سلام
از اینکه به وبلاگ سر زدید بسیار ممنونم
ارادتمند-مدیر فعلی وبلاگ
نام :
پست الکترونیک :
وب/وبلاگ :
ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد